Osmanlıca tercüme, Arap harfli Osmanlı Türkçesiyle yazılmış bir belgenin günümüz Türkçesine veya başka bir dile aktarılmasıdır; transkripsiyon (çeviri yazı) ise metni kelimelerine dokunmadan Latin harflerine geçirmektir. Resmî bir işlemde kullanılacak çeviri yeminli tercüman tarafından imzalanıp noterde onaylanabilir. Eski tapu kayıtları Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü arşivlerinde, Osmanlı devlet kayıtları ise Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı'nın İstanbul'daki Osmanlı Arşivi'nde bulunur.
Osmanlıca belgeye kimler ihtiyaç duyar?
Osmanlı Türkçesi, 1928'deki harf değişikliğine kadar Arap harfleriyle yazılan resmî ve edebî dildir. Bugün Osmanlıca belgeye ihtiyaç duyanların çoğu tarihçi değil, sıradan vatandaşlardır: dedesinden kalan bir arazinin sınırını ispat etmek isteyen mirasçı, açılmış bir tapu veya kadastro davasının tarafı, bir vakıf mülkünün geçmişini araştıran dernek, ailesinin geçmişini belgelemek isteyen kişi. Bize gelen Osmanlıca belgeler genellikle şunlardır:
- Eski tapu kayıtları: Tapu senetleri, temessükler, tapu kayıt defterlerinden alınmış suretler; taşınmazın sınırları, sahibi ve intikal bilgileri.
- Kuyûd-ı kadîme kayıtları: Osmanlı dönemine ait eski arazi ve tahrir kayıtları.
- Nüfus ve sicil kayıtları: Eski nüfus defterlerinden alınmış suretler, nüfus tezkireleri.
- Mahkeme ilamları: Şer'iyye sicillerinden suretler, miras taksimi, satış veya vasiyet kayıtları.
- Vakıf belgeleri: Vakfiyeler ve vakıf mülklerine ilişkin kayıtlar.
Transkripsiyon, sadeleştirme ve tercüme: hangisi gerekiyor?
Osmanlıca bir belge için üç farklı çalışma yapılabilir ve hangisinin gerektiği belgenin nerede kullanılacağına bağlıdır:
| Çalışma | Ne yapılır? | Ne zaman tercih edilir? |
|---|---|---|
| Transkripsiyon (çeviri yazı) | Arap harfli metin, kelimelerine dokunulmadan Latin harflerine aktarılır. | Akademik çalışma; metnin aslına sadık kalınması gereken durumlar. |
| Günümüz Türkçesine aktarma | Metnin anlamı bugünkü Türkçeyle yazılır; eski terimler açıklanır. | Mahkeme, tapu, miras işlemleri; belgeyi okuyacak kişinin anlaması gereken her durum. |
| Başka bir dile tercüme | Önce Türkçeye aktarılan metin İngilizce, Almanca, Arapça vb. dile çevrilir. | Yurt dışındaki mülk, miras veya araştırma dosyaları. |
Mahkeme ve tapu dosyalarında çoğu zaman ilk iki çalışma birlikte istenir: çeviri yazı, belgenin aslıyla karşılaştırılabilmesini; günümüz Türkçesi ise içeriğin anlaşılmasını sağlar. Başka bir dile tercümede ise Osmanlıcadan doğrudan değil, önce Türkçeye aktarılmış metin üzerinden ilgili dilin yeminli tercümanı çalışır.
Rumi ve Hicri tarihler
Osmanlı belgelerinde tarih çoğu zaman iki takvimden biriyle yazılır. Hicri takvim ay yılına dayanır; Rumi (mali) takvim ise güneş yılına dayanır ve Miladi yıldan yaklaşık 584 yıl geridedir. Türkiye 1926'da Miladi takvime geçmiştir. Bir tarihi doğru çevirmek için yalnızca yıl değil gün ve ay da gerekir; yılbaşları farklı olduğu için aynı Rumi yıl iki Miladi yıla denk gelebilir.
Tercümede belgedeki tarihi aslındaki gibi yazar, yanına Miladi karşılığını veririz. Gün veya ay okunamıyorsa ya da belge hangi takvimi kullandığını açıkça belirtmiyorsa, kesin olmayan çeviriyi kesinmiş gibi göstermeyiz; bunu tercüme notuyla belirtiriz. Tapu ve miras davalarında tarih çoğu zaman sonucu etkilediği için bu dürüstlük önemlidir.
Bu kayıtlar nerede tutulur?
- Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü: Osmanlı dönemine ait tapu kayıtları, Kuyûd-ı Kadîme Arşivi dahil Genel Müdürlüğün arşivlerinde bulunur. Eski bir kaydın nasıl isteneceğini taşınmazın bağlı olduğu tapu müdürlüğüne sorabilirsiniz.
- Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı: Osmanlı Arşivi İstanbul Kağıthane'de, Cumhuriyet Arşivi Ankara'dadır. Başkanlığın çevrim içi belge tarama sistemi (katalog.devletarsivleri.gov.tr) üzerinden belge aranıp sayısal kopyası alınabilir; araştırma salonları Ankara ve İstanbul'dadır. Başkanlığın açıklamasına göre soy araştırmasına ilişkin belgeler arşivde bulunmaz; bunun için nüfus müdürlüklerine başvurulur.
- Diğer kaynaklar: Vakıf belgeleri ve şer'iyye sicilleri farklı kurumların arşivlerinde olabilir. Hangi belgenin nerede tutulduğunu ilgili kurumla teyit edin.
Elinizde arşivden alınmış bir suret veya sayısal kopya varsa, çalışmayı bunun üzerinden yaparız; aslı aile evrakı ise fotoğrafını göndermeniz ilk değerlendirme için yeterlidir.
Dürüst sınırlar: okunamayan ve hasarlı belgeler
Osmanlıca belgelerin bir kısmı yüz yılı aşkın süredir aile evrakı arasında saklanır: kıvrım yerlerinden yırtılmış, mürekkebi solmuş, nemden lekelenmiş olabilir. Ayrıca mali kayıtlarda kullanılan siyakat gibi bazı yazı türleri ve el yazısı kayıtlar, düzgün bir matbu metne göre çok daha zor okunur.
- Okunamayan kelime veya satırları tahminle doldurmayız; tercümede okunamadığını açıkça işaretleriz.
- Bir kelimenin birden fazla okunuşu mümkünse, bunu tercüme notunda belirtiriz.
- Fotoğraf kalitesi düşükse, daha net bir görüntü veya arşiv sureti isteyebiliriz.
- Mahkeme, uyuşmazlık konusu bir belge için ayrıca kendi bilirkişisini görevlendirebilir; tercümemiz bu incelemenin yerine geçmez.
Noter onayı ve kullanım
Resmî bir işlemde kullanılacak Osmanlıca çeviriyi yeminli tercüman imzalar; noter, tercümanın imzasını tasdik eder (noter onaylı tercüme). Tapu ile ilgili güncel belgelerin tercümesi için tapu tercümesi sayfamıza da bakabilirsiniz. Belge yurt dışında kullanılacaksa, Türkçeye aktarılmış metnin hedef dile tercümesi ve gerekiyorsa apostil adımları ayrıca planlanır.
Adım adım süreç
- Belgenin fotoğrafını gönderin: Her sayfa düz ve net çekilmiş olmalı; arka yüzdeki şerhleri de ekleyin.
- Amacı söyleyin: Dava, tapu işlemi, akademik çalışma veya yurt dışı kullanım.
- Değerlendirme: Okunabilirliği, gereken çalışma türünü, süreyi ve ücreti bildiririz.
- Çalışma ve gerekirse noter onayı.
- Teslim: Gaziantep'te elden, Türkiye'nin her yerine kargo ile veya dijital olarak.
Fiyatı ne belirler?
Sabit fiyat vermiyoruz. Ücreti belgenin uzunluğu, yazı türü ve okunabilirliği, istenen çalışma (çeviri yazı, günümüz Türkçesi, yabancı dil), noter onayı ve teslim süresi belirler. Belgeyi gördükten sonra net ücreti söyleriz.
Fotoğrafını veya PDF’ini gönderin; hangi onayın gerektiğini ve ücreti bildirelim. Teslim süresini belgeyi görünce bildiriyoruz. Türkiye’nin her yerinden kargo ve dijital teslim yapılır.
Gaziantep'te Osmanlıca yeminli tercüman
Osmanlıca belgelerinizin yeminli tercümesini Gaziantep'teki büromuzda (Gazi Muhtar Paşa Bulvarı, Doktorlar Sitesi, C Blok, Asma Kat, No: 85, Şehitkamil/Gaziantep, Çetinkaya AVM karşısı) hazırlıyoruz. Arap harfli Osmanlıca belgeyi önce çeviri yazıyla günümüz Türkçesine aktarırız; okunamayan kısımları tahminle doldurmayız.
Mahkeme tercümanlığı ile belge tercümesi ayrı işlerdir: ilki adliyenin yıllık tercüman listesine, ikincisi noterdeki yemine dayanır. Büromuzdan bir tercüman Gaziantep Adliyesi'nin listesinde kayıtlıdır; Osmanlıca belgelerinizin noter onaylı tercümesini ise noterde yemin etmiş tercümanlarımız hazırlar. Belgenizin fotoğrafını WhatsApp'tan gönderin; teklifimizi WhatsApp'tan iletelim.
Sık sorulan sorular
Adliyenin yıllık tercüman listesi, ifadesi alınan kişinin Türkçe bilmediği durumlar içindir ve adliyede ilan edilir; Osmanlıca için kayıt olup olmadığı bu listeden görülür. Resmî belgelerin Osmanlıca tercümesinde ise çoğu zaman noter onaylı yeminli tercüme istenir; bunu büromuzda hazırlıyoruz.
Osmanlıca için bir noterlikte yemin etmiş tercüman, o noterliğe kayıtlıdır. Noter onaylı tercümede tercümanın imzası ile noterin onay şerhi ve mührü bulunur; tereddüt ederseniz onayı yapan noterliğe sorabilirsiniz.
Önce belgeyi WhatsApp'tan görür, teklifimizi yine WhatsApp'tan yazarız. Kabul ederseniz Osmanlıca tercüme yapılır, isimler pasaportla karşılaştırılır ve tercüman imzalar; kurum istiyorsa noter onayı eklenir. Noter onaylı asıl elden veya kargoyla teslim edilir.
Transkripsiyon (çeviri yazı), Arap harfli metni kelimelerini ve dilini değiştirmeden Latin harflerine aktarmaktır; sonuç hâlâ Osmanlı Türkçesidir. Tercüme ise metnin anlamını günümüz Türkçesine veya başka bir dile aktarmaktır. Mahkeme ve tapu işlerinde çoğu zaman ikisi birlikte istenir: önce çeviri yazı, ardından günümüz Türkçesiyle anlamı.
Osmanlı dönemine ait tapu kayıtları Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü'nün arşivlerinde tutulur. Taşınmazın bulunduğu yerin tapu müdürlüğüne başvurarak eski kayıtların nasıl isteneceğini öğrenebilirsiniz. Bazı tahrir defterleri ise Devlet Arşivleri Başkanlığı'ndadır.
Evet. Resmî bir işlemde kullanılacak çeviriyi Osmanlıca yeminli tercüman imzalar, noter de tercümanın imzasını tasdik eder. Belgeyi alacak mahkeme veya kurumun ayrıca kendi bilirkişisini görevlendirip görevlendirmeyeceğini önceden sormanız iyi olur.
Rumi takvim bir güneş takvimidir ve Miladi yıldan yaklaşık 584 yıl geridedir; ancak yılbaşı farklı olduğu için gün ve ay olmadan kesin çeviri yapılamaz. Hicri tarih ise ay takvimine dayanır ve farklı hesaplanır. Tercümede belgedeki tarihi aynen yazar, yanına Miladi karşılığını veririz; kesin hesaplanamayan durumlarda bunu not ederiz.
Okunabilen kısımlar tercüme edilir. Silik, yırtık veya mürekkebi dağılmış yerleri tahminle doldurmayız; bu yerleri tercümede okunamadığını belirten bir işaretle gösteririz. Belgenin görülmesinden sonra ne kadarının güvenle okunabileceğini size önceden söyleriz.
Evet. Yurt dışındaki bir mülk, miras veya akademik çalışma için Osmanlıca belge önce günümüz Türkçesine aktarılır, ardından ilgili dilin yeminli tercümanı tarafından İngilizce, Almanca, Arapça veya başka bir dile çevrilir. İki aşamalı bu çalışma tek dosya hâlinde teslim edilir.
Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı'nın çevrim içi katalog sistemi (katalog.devletarsivleri.gov.tr) üzerinden belge aranıp sayısal kopyası alınabilir; Ankara ve İstanbul'daki araştırma salonları da kullanılabilir. Başkanlığa göre soy araştırmasına ilişkin belgeler arşivde bulunmaz; bunun için nüfus müdürlüğüne başvurulur.
İlgili rehberler
Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır. Kurumların istediği belge ve onaylar zamanla değişebilir; başvurudan önce belgeyi teslim edeceğiniz kurumun güncel listesini kontrol edin.